آندومتریوز حدود ۱۰٪ از زنان و دختران در سنین باروری (حدود ۱۹۰ میلیون نفر) در سراسر جهان را تحت تأثیر قرار میدهد. این بیماری یک بیماری مزمن است که با درد شدید در پریودی، هنگام رابطه جنسی، حرکات روده و ادرار کردن همراه است. همچنین میتواند باعث درد مزمن لگنی، نفخ شکمی، حالت تهوع، خستگی و در برخی موارد افسردگی، اضطراب و ناباروری شود. در حال حاضر هیچ درمان قطعی برای اندومتریوز وجود ندارد.
آندومتریوز چیست؟
آندومتریوز بیماری است که در آن بافتی مشابه با پوشش داخلی رحم در خارج از رحم رشد میکند. این بیماری میتواند باعث درد شدید در ناحیه لگن شود و بارداری را دشوار کند. اندومتریوز میتواند از اولین قاعدگی شروع و تا زمان یائسگی ادامه یابد. در این بیماری، بافتی مشابه با لایه داخلی رحم در خارج از رحم رشد میکند که میتواند باعث التهاب، تشکیل بافت زخم (چسبندگی و فیبروز) در لگن و در برخی موارد در سایر قسمتهای بدن شود. گاهی آندومتریوز همراه با آدنومیوز دیده می شوند.
شایعترین مکانهای رشد آندومتریوز
- 🔹 پشت رحم
- 🔹 لایه میومتریوم (بخشی از دیواره رحمی)
- 🔹 تخمدانها: اندومتریوز تخمدانی (اندومتریوما)
- 🔹 صفاق (پرده پوشاننده اندامهای داخلی لگن)
- 🔹 لولههای فالوپ
- مکانهای کمتر شایع رشد اندومتریوز: رکتوم (راستروده)، مثانه، رودهها، دیافراگم، واژن، ریهها
علائم آندومتریوز
- درد شدید در ناحیه لگن مخصوصا در پریودی
- درد شدید پریودی
- درد هنگام رابطه جنسی یا پس از آن
- درد هنگام ادرار یا مدفوع
- درد مزمن لگنی
- خونریزی شدید در دوران قاعدگی یا بین دورههای قاعدگی
- ناباروری
- مشکلات گوارشی مانند اسهال، یبوست یا نفخ و خستگی مداوم
- افسردگی و اضطراب
علائم این بیماری متغیر هستند و برخی افراد ممکن است هیچ علائمی نداشته باشند. گاهی علائم پس از یائسگی بهبود مییابند. شایعترین نشانه درد لگنی است که میتواند خفیف یا شدید باشد. این درد معمولاً قبل و در طول قاعدگی شدیدتر میشود زیرا تغییرات هورمونی منجر به التهاب بیشتر میشوند.
برخی افراد هیچ علامتی ندارند و تنها در صورت مشکل در بارداری متوجه بیماری خود میشوند. شدت علائم لزوماً به میزان گسترش بیماری بستگی ندارد. برخی افراد با ضایعات خفیف، درد شدیدی را تجربه میکنند، درحالیکه برخی دیگر با ضایعات گسترده هیچ دردی ندارند.
علل اندومتریوز
آندومتریوز یک بیماری پیچیده است و در زنان مختلف، صرف نظر از نژاد یا وضعیت اجتماعی، از زمان شروع قاعدگی تا یائسگی دیده میشود. علت دقیق آن نامشخص است، اما چندین نظریه درباره علل این بیماری وجود دارد که در زیر آنها را بررسی می کنیم:
- ✅ قاعدگی بازگشتی: در این وضعیت، خون قاعدگی که حاوی سلولهای اندومتر است از طریق لولههای فالوپ به حفره لگنی بازمیگردد و باعث رشد این سلولها در بیرون از رحم میشود.
- ✅ دگرگونی سلولی: برخی سلولها در خارج از رحم به سلولهای مشابه با اندومتر تبدیل شده و شروع به رشد میکنند.
- ✅ نقش سلولهای بنیادی: سلولهای بنیادی میتوانند باعث توسعه اندومتریوز شوند و از طریق جریان خون یا لنف در بدن گسترش یابند.
- همچنین، اندومتریوز وابسته به استروژن است، که باعث افزایش التهاب، رشد و درد مرتبط با این بیماری میشود. اما این ارتباط پیچیده است، زیرا نبود استروژن همیشه به معنای غیاب اندومتریوز نیست.
تأثیرات اندومتریوز
آندومتریوز نهتنها یک مشکل پزشکی، بلکه یک چالش اجتماعی، بهداشتی و اقتصادی نیز هست.
- 🔹 کیفیت زندگی کاهش مییابد زیرا بیماران از درد شدید، خستگی، افسردگی، اضطراب و ناباروری رنج میبرند.
- 🔹 برای برخی افراد، درد مداوم موجب ناتوانی در کار یا تحصیل میشود.
- 🔹 درد هنگام رابطه جنسی میتواند باعث تضعیف روابط بین فردی و مشکلات جنسی شود.
- 🔹 آگاهیبخشی و ارائه مراقبتهای مناسب، حق سلامت جنسی و باروری و زندگی باکیفیت را برای مبتلایان بهبود میبخشد.
پیشگیری از آندومتریوز
در حال حاضر هیچ روش شناختهشدهای برای پیشگیری از آندومتریوز وجود ندارد. اما آگاهیبخشی، تشخیص زودهنگام و مدیریت بیماری میتواند پیشرفت علائم را کاهش داده و اثرات طولانیمدت آن را کم کند. بارداری بیش از یکبار و شیردهی ممکن است احتمال ابتلا به این بیماری را کاهش دهد.
چگونه اندومتریوز تشخیص داده میشود؟
این بیماری معمولاً در دهههای ۲۰ و ۳۰ زندگی تشخیص داده میشود. برای تشخیص این بیماری، از روش های زیر استفاده می شود:
- ✅ بررسی دقیق تاریخچه قاعدگی و درد لگنی مزمن
- ✅ استفاده از سونوگرافی یا تصویربرداری MRI برای تشخیص کیستهای تخمدانی یا چسبندگیهای عمقی.
- ✅ در برخی موارد، تأیید تشخیص از طریق جراحی لاپاروسکوپی و بررسی بافتشناسی انجام میشود.
- تاخیر در تشخیص اندومتریوز شایع است، زیرا علائم آن با بسیاری از بیماریهای دیگر شباهت دارد و ابزارهای غربالگری قطعی برای تشخیص سریع وجود ندارد.
روشهای درمان آندومتریوز
هیچ درمانی برای آندومتریوز وجود ندارد، اما روشهایی برای مدیریت و کاهش علائم مورد استفاده قرار میگیرد:
- ✅ داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی (NSAIDs) مانند ایبوپروفن و ناپروکسن برای کنترل درد.
- ✅ درمانهای هورمونی مانند داروهای ضدبارداری و آنالوگهای GnRH شامل:
- قرصهای هورمونی
- دستگاههای داخل رحمی (IUDs)
- حلقههای واژینال
- ایمپلنتهای هورمونی
- تزریقهای هورمونی
- چسبهای هورمونی
- افرادی که قصد بارداری دارند نمیتوانند از برخی از این روشها استفاده کنند. درمانهای ناباروری شامل تحریک تخمکگذاری، تلقیح داخل رحمی (IUI) و لقاح آزمایشگاهی (IVF) نیز ممکن است مفید باشد.
جراحی برای درمان اندومتریوز
🔹 جراحی لاپاروسکوپی: حذف ضایعات اندومتریوزی با کمترین برش ممکن
🔹 هیسترکتومی: در موارد شدید، پزشک ممکن است برداشتن رحم و تخمدانها را توصیه کند.
اندومتریوز یک بیماری مزمن است و علائم ممکن است پس از جراحی بازگردد. ترکیب جراحی و دارو درمانی بهترین گزینه برای مدیریت این بیماری است.
آیا اندومتریوز باعث افزایش وزن میشود؟
اندومتریوز مستقیماً باعث اضافه وزن نمیشود، اما نفخ و احتباس مایعات ممکن است احساس افزایش وزن ایجاد کند.
آیا اندومتریوز ارثی است؟
بله، داشتن سابقه خانوادگی ابتلا به اندومتریوز خطر ابتلا را افزایش میدهد. اگر مادر، مادربزرگ یا خواهر شما به اندومتریوز مبتلا باشند، باید با پزشک درباره احتمال خطر خود مشورت کنید.
چه کسانی در معرض خطر اندومتریوز هستند؟
- زنان ۲۰ تا ۴۰ ساله
- افراد دارای چرخههای قاعدگی کوتاه (کمتر از ۲۷ روز)
- افراد با دورههای قاعدگی طولانی و سنگین (بیش از ۸ روز)
- افرادی که هرگز باردار نشدهاند
آیا اندومتریوز سرطان است؟
خیر اندومتریوز یک بیماری خوش خیم است و اثر سرطانی ندارد، اما در صورت درمان نشدن و گسترش ممکن است باعث ناباروری شود.
آیا اندومتریوز ممکن است خودبهخود از بین برود؟
گاهی اندومتریوز پس از یائسگی کاهش مییابد، زیرا سطح استروژن در بدن کاهش مییابد. در برخی موارد، درمان مستمر برای کنترل علائم ضروری است.
اگر اندومتریوز درمان نشود چه اتفاقی میافتد؟
میتواند منجر به ایجاد کیست، چسبندگی و درد مزمن شدید شود. ناباروری از شایعترین عوارض اندومتریوز درماننشده است.
آیا فرد مبتلا به اندومتریوز میتواند باردار شود؟
بله، اما ممکن است بارداری سختتر باشد. ممکن است نیاز به جراحی یا درمانهای باروری مانند IVF وجود داشته باشد.
آیا اندومتریوز بعد از یائسگی ادامه مییابد؟
اندومتریوز معمولاً بعد از یائسگی کاهش مییابد، اما در برخی موارد، افرادی که هورموندرمانی جایگزین (HRT) دریافت میکنند، ممکن است مجدداً علائم آن را تجربه کنند.
منابع: who، clevelandclinic
