آمبولیزاسیون یک روش کم تهاجمی پزشکی است که برای متوقف کردن جریان خون در یک رگ مشخص استفاده میشود. در این روش، پزشک با استفاده از موادی خاص، مسیر خونرسانی به بافت یا ناحیه مشکلدار را مسدود میکند. این درمان میتواند موقت یا دائمی باشد و معمولاً برای شرایطی مانند خونریزی شدید، ناهنجاریهای عروقی یا تومورها مورد استفاده قرار میگیرد. آمبولیزاسیون به دلیل ماهیت کمتهاجمی خود، جایگزین مناسبی برای جراحیهای باز است و به بیمار کمک میکند که زمان بهبودی کوتاهتری داشته باشد و درد کمتری را تجربه کند.
کاربردهای آمبولیزاسیون
آمبولیزاسیون میتواند مشکلات مختلفی را درمان کند، از جمله:
- بستن ارتباطات غیرطبیعی بین رگها: برخی افراد با ناهنجاریهای عروقی متولد میشوند یا در اثر بیماری این ناهنجاریها ایجاد میشوند که جریان خون غیرطبیعی را ایجاد میکنند. آمبولیزاسیون این مسیرها را مسدود میکند.
- قطع خونرسانی به تومورها: برخی تومورها برای رشد به جریان خون نیاز دارند. با مسدود کردن رگهای تغذیهکننده، میتوان رشد تومور را کنترل کرد یا درمانهای دیگر مانند شیمیدرمانی و رادیوتراپی را مؤثرتر کرد.
- متوقف کردن خونریزیهای شدید: در شرایط اضطراری مانند خونریزیهای داخلی، بینی، معده یا رحم، آمبولیزاسیون میتواند خونریزی را سریع کنترل کند.
- شرایطی که معمولاً با آمبولیزاسیون درمان میشوند شامل AVM (ارتباط غیرطبیعی بین شریان و ورید)، آنوریسمهای مغزی، خونریزیهای گوارشی، خونریزیهای شدید قاعدگی، آسیبهای تروماتیک به کبد، طحال یا ریه، فیبروم رحمی، واریسهای بیضه و سایر ناهنجاریهای عروقی است.
نحوه انجام آمبولیزاسیون
در آمبولیزاسیون، پزشک از ذرات یا ابزارهای مخصوص به نام «عاملهای آمبولیک» استفاده میکند تا جریان خون را در محل موردنظر متوقف کند. این عوامل از طریق کاتترهای بلند و نازک وارد رگ شده و به ناحیه هدف هدایت میشوند. مراحل انجام شامل موارد زیر است:
- آمادهسازی بیمار: قبل از انجام، پزشک ممکن است از سونوگرافی، سیتی اسکن یا MRI برای بررسی جریان خون و رگها استفاده کند. برخی داروها مانند رقیقکنندههای خون ممکن است قبل از عمل قطع شوند.
- نوع عامل آمبولیک: بسته به نوع رگ و نیاز پزشکی، ممکن است از بالونها، اسفنجهای ژلاتینی، چسبهای مایع، عوامل اسکلروزکننده، سیمهای فلزی یا ذرات مختلف استفاده شود.
- فرآیند عمل: بیمار تحت بیحسی موضعی و آرامبخش خفیف قرار میگیرد. پزشک یک کاتتر از طریق پوست (معمولاً مچ دست، کشاله ران یا گردن) وارد رگ کرده و با کمک تصویربرداری لحظهای (فلوروسکوپی)، آن را به ناحیه هدف هدایت میکند. سپس عامل آمبولیک تزریق شده و جریان خون متوقف میشود. بعد از پایان عمل، کاتتر خارج شده و محل سوراخ با پانسمان پوشانده میشود.
تکنیکهای مختلف آمبولیزاسیون
بسته به نوع بیماری و ناحیه مورد درمان، تکنیکهای متنوعی استفاده میشوند:
- کموآمبولیزاسیون و رادیوآمبولیزاسیون: ترکیبی از عوامل آمبولیک با شیمیدرمانی یا پرتودرمانی برای درمان تومورهای کبد.
- پک کردن کیسه (Sac Packing): پر کردن ناحیه آنوریسم با چند سیم فلزی کوچک برای بستن رگ.
- تکنیک ساندویچ (Sandwich Technique): قراردادن عوامل آمبولیک قبل و بعد از محل بافت غیرطبیعی برای قطع کامل جریان خون.
- استنت-کوئلینگ (Stent-assisted Coiling): استفاده از لوله مشبک برای نگه داشتن عامل آمبولیک در جای درست، مخصوص آنوریسمها.
- آمبولیزاسیون ذرهای (Particle Embolization): کاهش یا توقف جریان خون به تومورهای خوشخیم.
فواید و مزایای آمبولیزاسیون
- کنترل سریع خونریزی غیرطبیعی با نرخ موفقیت بالا.
- کمتر بودن آسیب به بدن نسبت به جراحی باز؛ فقط یک سوراخ کوچک نیاز است.
- بهبودی سریع: اکثر بیماران ظرف یک هفته فعالیتهای روزمره خود را از سر میگیرند.
- کاهش درد و عوارض نسبت به روشهای جراحی سنتی.
خطرات و عوارض احتمالی
آمبولیزاسیون مانند هر روش پزشکی دیگر خطراتی دارد که بسته به محل و نوع عامل آمبولیک متفاوت است:
امبولیسم هوایی: ایجاد حباب هوا در رگ.
واکنش آلرژیک به ماده حاجب.
خونریزی یا کبودی در محل سوراخ.
جابجایی یا انتقال عامل آمبولیک به محل غیرهدف.
عفونت، آسیب عصبی، نکروز بافت نرم در صورت آمبولیزاسیون چندین رگ.
سکته یا نابینایی اگر عوامل آمبولیک در سر حرکت کنند.
بهبودی و مراقبت بعد از عمل
بعد از عمل، بیمار معمولاً یک شب در بیمارستان بستری میشود و داروهای ضد درد دریافت میکند. در خانه نیز باید استراحت کند و فعالیتهای شدید را محدود نماید:
- سوراخ کشاله ران: از بالا و پایین رفتن پلهها خودداری کنید.
- سوراخ مچ دست: حرکات تکراری مثل نوشتن یا تایپ را محدود کنید.
- فعالیت سبک روزانه مانند پیادهروی کوتاه مفید است و از یبوست و لخته شدن خون جلوگیری میکند.
- مراقبت از محل سوراخ با یخگذاری و تمیز نگه داشتن ضروری است.
- برخی بیماران ممکن است سندروم پسآمبولیزاسیون شامل تب، تهوع و استفراغ را تجربه کنند. درد و ناراحتی در محل سوراخ معمولاً چند روز طول میکشد.
چه زمانی باید با پزشک تماس گرفت؟
باید فوراً با پزشک تماس گرفت اگر:
علائم لخته خون مانند قرمزی یا تورم در کشاله ران مشاهده شد.
مشکل در تنفس ایجاد شد.
خونریزی شدید رخ داد.
تهوع و استفراغ شدید که مانع خوردن غذا یا مایعات شود.
درد یا توده در حال رشد در محل سوراخ.
نشانههای عفونت مانند تب یا گرما در محل درمان.
کلام آخر
آمبولیزاسیون یک روش پزشکی کمتهاجمی و مؤثر است که میتواند جایگزین جراحیهای باز برای بسیاری از مشکلات عروقی و خونریزیها باشد. این روش با دقت بالا، درد کمتر و زمان بهبودی کوتاه، به بیماران امکان میدهد سریعتر به زندگی روزمره بازگردند. اگر به دلیل خونریزی غیرطبیعی، تومور یا ناهنجاریهای عروقی به دنبال درمان هستید، آمبولیزاسیون گزینهای ایمن و کارآمد است که توسط پزشکان متخصص و با تکنولوژی پیشرفته انجام میشود. انتخاب این روش میتواند سلامت شما را حفظ کرده و کیفیت زندگی را بهبود بخشد.
منبع: clevelandclinic
